पुण्यातील फातिमा शेख या भारतातील पहिल्या मुस्लिम महिला शिक्षिका होत्या.

स्वतःच्या घरात महिलांची शाळा उघडली होती

फातिमा शेख या आधुनिक भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका मानल्या जातात. 19व्या शतकात, जातीच्या भेदभावामुळे शिक्षण काही विशेष वर्गांपुरते मर्यादित होते, स्त्रियांनाही शिक्षणाचा समान अधिकार नव्हता. अशा वेळी पुण्याच्या फातिमा शेख यांनी मुस्लिम आणि दलित महिलांच्या शिक्षण आणि विकासासाठी अनेक समाजसुधारणेची कामे केली. पण फातिमासाठी हे सोपे काम नव्हते. त्यांना तत्कालीन रूढीवादी समाजाच्या विरोधाला सामोरे जावे लागले होते. फातिमाला विशेषतः उच्चवर्णीय हिंदू आणि रूढीवादी मुस्लिमांच्या रागाचा सामना करावा लागला. फातिमा शेख यांनी सत्यशोधक समाज या समता चळवळीतही भाग घेतला, ज्याचा उद्देश उपेक्षित मागासवर्गीय लोकांना शिक्षणाच्या समान संधी उपलब्ध करून देणे हा होता. 1851 मध्ये फातिमाने पुण्यात तिची शाळाही सुरू केली. या लढतीत फातिमाचा भाऊ मियाँ उस्मान शेख याने तिला साथ दिली. ते समाजसुधारक ज्योतिबा फुले यांचे मित्र होते.

सोसायटीतून हाकलून दिल्यानंतर फुले दाम्पत्याला उस्मान शेख यांनी त्यांच्या घरी राहण्याची परवानगी दिली. फातिमा शेख यांनी ज्योतिबा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्यासोबत देशातील पहिली महिला शाळा उघडण्यासाठी काम केले. 1848 मध्ये मुलींसाठी भारतातील पहिल्या शाळांपैकी एक स्वदेशी लायब्ररी स्थापन करण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा होता. फातिमा शेख यांनी अहमदनगरमधील मिशनरी शाळेत शिक्षकांचे प्रशिक्षणही घेतले. यानंतर त्या आणि सावित्रीबाई लोकांमध्ये जाऊन महिला आणि मुलांना अभ्यासासाठी प्रेरित करत असत.